Soms wordt het eigene van een therapierichting het duidelijkst zichtbaar wanneer we ons buiten haar vertrouwde terrein begeven. Dat geldt in ieder geval voor de twee reflecties waarmee dit nummer opent. Ze richten zich op twee actuele en veelbesproken thema’s die op zichzelf niet rechtstreeks uit de persoonsgericht-experiëntiële traditie voortkomen: artificiële intelligentie en psychedelica. Toch brengen beide auteurs, elk vanuit een heel andere invalshoek, enkele wezenlijke kenmerken van onze benadering scherp in beeld. Frans Depestele vertrekt vanuit een bezorgdheid dat er iets verloren gaat als onze ervaringen met anderen en de wereld steeds gemedieerd worden door AI en andere technische middelen. Hij ontwikkelt een pleidooi aan de hand van de experientiële theorie van Gendlin om ‘het experiëntiële’ te beschermen bij de snelle opmars van AI in ons dagelijks leven. Hij beschrijft wat er gebeurt wanneer we steeds meer taken die voorheen een eigen innerlijk proces vroegen, uitbesteden aan artificiële intelligentie. Door het experiëntiële tegenover het artificiële te plaatsen, wordt zichtbaar wat zo vanzelfsprekend kan lijken dat we het nauwelijks nog opmerken: het belang van zelf door een ervaring heen gaan, naar binnen bewegen, voelen wat zich daar aandient en van daaruit tot woorden of handelen komen. Nathalie van der Borgt vertrekt vanuit haar eigen ervaringen met psychedelica en beschrijft hoe het tijdelijk losser worden van vertrouwde patronen niet alleen bevrijdend kan zijn, maar ook ontregelend. Reflecterend op die ervaringen komt ze tot de conclusie hoe belangrijk daarbij een houding kan zijn waarin niet onmiddellijk wordt verklaard, opgelost of richting gegeven, maar ruimte gecreëerd om bij de ervaring te blijven en de betekenis ervan van binnenuit te laten ontvouwen. Waar Depestele vooral vanuit een theoretische reflectie bij de kern van het experiëntiële uitkomt, vertrekt Van der Borgt vanuit het persoonlijk doorleefde om van daaruit tot meer theoretische beschouwingen over persoonsgericht-experiëntiële aanwezigheid en integratie te komen.
In onze rubriek ‘Onderzoek uitgelicht’ bespreekt Árpi Süle een kwalitatief onderzoek naar empathisch gissen in emotionally focused couple therapy. Hoewel de studie betrekking had op relatietherapie, zijn de resultaten ook interessant voor therapeuten die in andere contexten werken. Het gaat immers om interventies waarbij we niet alleen teruggeven wat een cliënt al heeft gezegd, maar ook voorzichtig woorden proberen te geven aan iets wat in diens ervaring aanwezig lijkt, zonder al volledig uitgesproken te zijn. Het besproken onderzoek verkent de kenmerken en de uitingsvormen van deze subtiele therapeutische vaardigheid.
De twee columns brengen ons vervolgens naar heel andere terreinen. Marcel Gerrits Jans staat stil bij het individualisme in onze samenleving en vraagt zich af hoe we als therapeuten niet alleen empathisch kunnen aansluiten bij de beleving van onze cliënten, maar hen ook kunnen helpen zich opnieuw tot de ander te verhouden. Thijs Vanhie zoekt het nog verder weg van de therapiekamer en neemt ons mee naar en naast het voetbalveld. Hij bekijkt met een emotion-focused bril wat zich daar afspeelt aan emoties, betrokkenheid, onvoorspelbaarheid en gedeelde ervaring.
Dat onze benadering ook wereldwijd volop in beweging is, blijkt uit twee verslagen van internationale congressen die afgelopen zomer plaatsvonden. Kathleen Hawil doet verslag van de dertigste International Focusing Conference in Wenen, de geboortestad van Gendlin, die dit jaar honderd jaar zou zijn geworden. Onder de veelzeggende titel ‘Sensing forward’ werd niet alleen teruggekeken naar de wortels van focusing, maar ook vooruitgevoeld naar wat zich verder wil ontwikkelen. Vanuit Keulen volgt een zeer uitgebreid veelstemmig verslag van de zeventiende World Conference on Person-Centered and Experiential Psychotherapy and Counseling, door Sigrid Vandepitte samengebracht tot één geheel. De congrestitel ‘A Changing World – What it does with us and what we do with it’ lijkt achteraf ook goed te passen bij verschillende bijdragen in dit nummer.
Ten slotte biedt de boekenrubriek opnieuw een rijke oogst. Martin van Kalmthout bespreekt het tweede boek van Flip Jan van Oenen, waarin de auteur fundamentele vragen stelt bij onze verwachtingen van psychotherapie en bij het idee dat psychische pijn altijd opgelost of behandeld moet worden. Maaike Afschrift recenseert een boek van Stephanie Aspin over de mogelijkheden van taal en in het bijzonder poëzie om ervaring tot uitdrukking te brengen en verandering mogelijk te maken. Bij Renate Geuzinge komt het boek van Justine van Lawick aan bod, waarin hoop geen passief optimisme is, maar iets relationeels dat verbonden is met verzet en handelen. Met het ‘Praktijkboek focusing met kinderen’ van René Veugelers en Harriët Teeuw keren we concreet terug naar de praktijk. Erik Peeters bespreekt dit boek dat een schat aan manieren bevat om kinderen te helpen hun lichamelijk gevoelde ervaring te symboliseren en ermee in beweging te komen.
Zo beweegt dit nummer zich over een opmerkelijk breed terrein: van AI tot psychedelica, van empathisch gissen tot voetbal, van maatschappelijke individualisering tot poëzie en van de internationale congressen tot het focussen met kinderen. In die verscheidenheid is misschien iets gemeenschappelijks te herkennen. Deze bijdragen laten zien dat persoonsgericht-experiëntieel werken niet zozeer gekenmerkt wordt door bepaalde onderwerpen waarmee we ons bezighouden, maar vooral door de manier waarop we kijken: met aandacht voor wat zich van binnenuit aandient, voor wat nog niet helemaal gezegd of gevormd is, voor de relationele bedding waarin ervaring betekenis krijgt en voor de beweging die van daaruit mogelijk wordt. Ik wens namens de redactie iedereen veel leesplezier met dit nummer.
Árpi Süle Hoofdredacteur
Het Tijdschrift Persoonsgerichte Experiëntiële Psychotherapie is het wetenschappelijke tijdschrift voor professionals in de GGZ in Nederland en Vlaanderen die werken vanuit of affiniteit hebben met het persoonsgerichte (client centered) referentiekader.